| Ä |
Technologie |
Ä |
Zastosowanie grafitu izostatycznego do obróbki elektroerozyjnej (EDM) |
|
|
|
Istota obróbki elektroerozyjnej materiałów
Początek obróbki elektroerozyjnej to 1770 rok, gdy angielski naukowiec Joseph Priestley odkrył efekt
erozyjny ładunku elektrycznego na metal. Ten proces został dalej rozwinięty w 1943 roku przez dwóch
rosyjskich naukowców braci B.R i N.I. Lazarenko, którzy nauczyli się kontrolować efekty erozyjne.
W obróbce elektroerozyjnej usuwanie materiału z części obrabianej następuje w wyniku erozji elektrycznej
zachodzącej w czasie wyładowań elektrycznych (przeskok iskry elektrycznej) pomiędzy elektrodą a
materiałem obrabianym zanurzonymi w płynnym dielektryku. W obróbce EDM dwie elektrody (elektroda
narzędziowa) i materiał obrabiany (który stanowi drugą elektrodę) wytwarzają iskrę elektryczną.
|
 Elektroda narzędziowa jest najczęściej używana jako anoda, materiał lub metal który ma być obrabiany jest wtedy
katodą. Jest to najczęściej spotykane ustawienie, ale w zależności od okoliczności polaryzacja może być
zmieniona. Dwie elektrody nigdy nie dotykają się, mała szczelina miedzy nimi jest zawsze utrzymywana, a
jej wielkość jest regulowana przez prąd płynący oraz ustawienia drążarki. Obie elektrody są zanurzone w
płynnym dielektryku , który ma trzy podstawowe zadania:
- izolowanie przestrzeni pomiędzy elektrodą a materiałem obrabianym. W ten sposób napięcie jonizuje
dielektryk i powoduje przeskok iskry pomiędzy elektrodą i materiałem obrabianym w sposób
kontrolowany
- czyszczenie obszaru erozji (wymywanie płynnego metalu z obszaru erozji) by ułatwić proces,
- chłodzenie materiału obrabianego (anody) i chłodzenie elektrody (katody)
Oporność płynnego dielektryka ma zasadnicze znaczenie w procesie erozji, poprzez różne wielkości oporu
zmienia się częstotliwość prądu co w efekcie ma wpływ na jakość powierzchni wykańczanej. Ładunki są
wytwarzane przez generator impulsów prądu, który jest podłączony do materiału obrabianego i elektrody.
Iskra wędruje przez dielektryk do materiału obrabianego. Iskra przekazuje energii do powierzchni materiału,
energia ta zmienia się na energię cieplną co powoduje lokalne podniesienie temperatury powierzchni
metalu do 12.000 °C. W wyniku tego następuje topienie i parowanie metalu z powierzchni. Częstotliwość
wyładowań elektrycznych osiąga wartości setek kHz. Taki proces jest kontynuowany aż do momentu, gdy
powierzchnia materiału osiągnie taki kształt jaki jest porządany (kształt elektrody). Erozja następuje w
materiale obrabianym, ale również na elektrodzie ten proces nazwany jest zużyciem elektrody i mierzony
jest ilością zużycia elektrody do ilości usuniętego metalu nazywa się całkowitym objętościowym zużyciem
elektrody i może zależeć od różnych warunków. Przy wysokiej wartości napięcia i niskim natężeniu dla
obróbki zgrubnej zużycie jest niskie, natomiast niskie napięcie a wysokie natężenie prądu dają wysoką
jakość powierzchni wykończonej.
|
Przebieg procesu EDM - główne etapy
Proces elektroerozyjny polega na działaniu trzech różnych form energii: energii elektrycznej, energii
termicznej, energii mechanicznej i składa się z 9 podstawowych etapów. Etapy tego procesu przedstawione
są na rysunkach, pod każdym z rysunków przedstawione są typowe zmiany napięcia i natężenia prądu w
czasie wyładowania.

- Rysunek 1 obrazuje szczelinę pomiędzy elektrodą i materiałem obrabianym po przyłożeniu napięcia
powstaje niejednorodne pole elektryczne.
- Rysunek 2 obrazuje powstanie pola elektromagnetycznego pomiędzy elektrodą i materiałem, oporność
dielektryka powoduje, że prąd jeszcze nie płynie.
- Przy dostatecznym natężeniu pola elektrycznego następuje przebicie i rozpoczyna się emisja elektronów
z katody.
- Przepływający prąd powoduje wydzielenie ciepła które powoduje parowanie metalu z powierzchni
- Następuje utworzenie pęcherza gazowego o powiększającej się średnicy, jego ekspansja zależy od ilości
jonów uwolnionych przez pole magnetyczne. Napięcie i natężenie prądu stabilizują się.
- Rysunek 6 obrazuje punkt parowania w swoim maksimum, w tym momencie materiał jest usuwany.
Kanał prądowy wypełniony jest plazmą wytworzoną z parującego metalu. Napięcie w tym momencie ma
najniższy poziom w przeciwieństwie do natężenia. W tym momencie obserwujemy erozję materiału.
- Rysunek 7 pokazuje koniec cyklu pracy generatora - wartości napięcia i natężenia obniżają się. Stopiony
metal jest teraz utrzymywany przez pęcherz gazu, którego ciśnienie stopniowo rośnie.
- Ciśnienie pęcherza gazowego osiąga wartość krytyczną i następuje jego pękniecie i wyrzucenie
cząsteczek metalu.
- W wyniku tworzącego się krateru wyrzucane są strugi pary i ciekłego metalu. W tym momencie
dielektryk zaczyna jonizację i cały proces rozpoczyna się od początku (patrz rysunek 1).
|
Dobór materiału na elektrody.
 Jako elektrody w procesie EDM stosuje się następujące materiały: miedź, brąz, stal nierdzewną, tytan,
wolfram i grafit izostatyczny. Podstawową cechą tych materiałów jest dobra przewodność elektryczna. Ze
względów ekonomicznych największe znaczenie ma cena materiału i łatwość jego obróbki ale przede
wszystkim wydajność w procesie elektrodrążenia.
Grafit izostatyczny jest materiałem który najlepiej łączy te cechy, ponadto zapewnia odpowiednią szybkość
usuwania materiału w połączeniu z niskim zużyciem elektrody. Wewnętrzna struktura grafitu może być
dowolnie modelowana, dzięki temu można projektować elektrody grafitowe o najbardziej pożądanych
cechach dla danego procesu i typu materiału z którego ma być wykonane narzędzie. Jak widać na fotografii
powyżej grafit izostatyczny zapewnia niższy stopień zużycia w porównaniu z taką samą elektrodą wykonaną
z miedzi.
|
Wpływ właściwości grafitu na przebieg procesu EDM.
- Wielkość ziarna, ta cecha ma zasadniczy wpływ na szybkość procesu drążenia. Duże ziarno grafitu
powoduje szybkie usuwane metalu, ponieważ niesie ze sobą większy ładunek elektryczny, wiec erozji
ulegnie większa i głębsza powierzchnia obrabianego materiału. Z kolei drobne ziarno zapewnia wysoki
stopień wykończenia powierzchni i niskie zużycie elektrody. Powierzchnia materiału po obróbce EDM
jest lustrzanym odbiciem materiału, z uwagi na to stosując grafit o drobnym ziarnie uzyskamy
powierzchnie gładką.
- Gęstość jest to wielkość ściśle powiązana z rozmiarem ziarna, a tym samym wielkością porów. Im
materiał jest bardziej gruboziarnisty tym większa wielkości porów. Aby zlikwidować pory materiał
impregnuje się. Zbyt wysoka impregnacja nie jest porządna z uwagi na to , że powoduje zwiększoną
twardość i opór elektryczny. Zdarzają się materiały, które pomimo dużego rozmiaru ziana posiadają
wysoką gęstość, te materiały charakteryzują się wysoką impregnacją, co najczęściej powoduje niską
stabilność procesu EDM.
- Oporność elektryczna jest to wartość oporu na jaki napotyka prąd przepływający przez grafit, im
wartość ta jest mniejsza tym lepiej dla procesu EDM. Materiały o dużej gęstości i drobnym ziarnie
charakteryzują się najczęściej większym oporem, w porównaniu do materiałów gruboziarnistych o małej
gęstości. Wysoki opór powoduje większy efekt cieplny, który wpływa niekorzystnie na proces erozji.
- Wytrzymałość na zginanie. Wartość tego parametru jest ściśle związana ze strukturą, z wielkością
ziarna i gęstością materiału. Materiały drobnoziarniste o wysokiej gęstości posiadają wysoką
wytrzymałość na zginanie w przeciwieństwie do materiałów gruboziarnistych o niskiej gęstości.
Materiałów o wysokiej wytrzymałości na zginanie używa się przy wykonaniu elektrod o specjalnych
kształtach np. długich i cienkich żeberek.
- Twardość twardości nie ma rzeczywistego wpływu na przebieg procesu EDM, lecz ma obróbkę
mechaniczną grafitu. Twardość materiału jest odzwierciedleniem rozmiaru ziana oraz gęstości. Materiały
drobnoziarniste o dużej koncentracji ziaren, posiadają większą twardość i powodują większe tarcie oraz
zużycie frezów przy ich obróbce.
|
| Parametry techniczne podstawowych rodzajów grafitu izostatycznego HK-Tokai |
| Rodzaj grafitu |
j.m. |
HK-0 |
HK-1 |
HK-15 |
HK-2 |
HK-25 |
HK-75 |
HK-3 |
| Uziarnienie struktury wewnętrznej |
µm |
13 |
11 |
7 |
7 |
6 |
4 |
2 |
| Gęstość (min) |
5G/cm3 |
1.80 |
1.85 |
1.83 |
1.82 |
1.86 |
1.82 |
1.84 |
| Opór właściwy (max) |
µΩm |
12.0 |
11.0 |
12.5 |
13.5 |
12.0 |
16.5 |
15.5 |
| Wytrzymałość na zginanie (min) |
MPa |
39.0 |
50.0 |
54.0 |
64.0 |
66.0 |
66.0 |
88.0 |
| Twardość w skali Shore'a (min) |
shore |
56 |
58 |
62 |
64 |
60 |
72 |
78 |
|
|
Warunki wpływające na parametry eksploatacyjne elektrody.
- Jakość wykończenia obrabianej powierzchni zależy od odpowiedniego dobrania parametrów drążenia:
materiału na elektrodę, dobrych warunków płukania szczeliny oraz właściwych ustawień prądowych
drążarki i charakterystyki impulsów elektrycznych. W celu uzyskanie wysokiej jakości powierzchni elektrody wykonuje się z grafitu o jak najmniejszych ziarnach. Wysokie częstotliwości i niskie natężenia
prądu również mają wpływ na otrzymanie dobrej powierzchni, warunki te wpływają na tworzenie się
mniejszych kraterów w obrabianym metalu.
- Szybkość drążenia jest miarą ilości materiału który może być usunięty w jednostce czasu, określa się w
milimetrach sześciennych na minutę. Szybkość grążenia zależy od wielkości i geometrii elektrody, ale
również od uziarnienia grafitu. Możliwe jest uzyskanie większej szybkości, przy akceptowalnym zużyciu
elektrody, przez zastosowanie grafitu o grubszym uziarnieniu.
- Wielkość zużycia elektrod grafitowych można redukować w zależności od zastosowanego materiału i
ustawień drążarki, dla obróbki zgrubnej - długi czas włączenia i krótki czas wyłączenia. Dla procesu
wykańczającego mniejszy rozmiar ziarna i wysoka gęstość grafitu da niskie zużycie przy niskich
natężeniach prądu.
|
| Parametry eksploatacyjne podstawowych rodzajów grafitu izostatycznego HK-Tokai |
| Rodzaj grafitu |
j.m. |
HK-0 |
HK-1 |
HK-15 |
HK-2 |
HK-25 |
HK-75 |
HK-3 |
| Przeznaczenie |
- |
zgrubny |
uniwersalny |
wykańczający |
| Jakość wykończenia powierzchni Ra |
µm |
6,3 |
3,2 |
2,2 |
1,6 |
1,26 |
1,0 |
0,63 |
| Max. natężenie prądu |
A |
40 |
36 |
28 |
24 |
22 |
20 |
16 |
| Szybkość drążenia |
mm3/min |
277 |
249 |
194 |
166 |
152 |
138 |
111 |
|